Komentarz do zagadnień związanych z budową zbiorników małej retencji w dolinach rzecznych postulowanych do realizacji w Planie Przeciwdziałania Skutkom Suszy na przykładzie zbiornika Brodziaki na Czarnej Ładzie

Planowany zbiornik Brodziaki to zbiornik małej retencji o powierzchni 100 ha i pojemności 2,5 mln m³ zlokalizowany w dolinie Czarnej Łady (zlewnia Tanwi) w Gminie Biłgoraj. W dniu 3 października 2019 r. Wody Polskie ogłosiły wpisanie budowy zbiornika do Planu Przeciwdziałania Skutkom Suszy (PPSS). Choć dalszy tekst odnosi się do tego dokumentu, poruszane zagadnienia dotyczą również inwestycji ujętych np. w Założeniach do Programu rozwoju retencji na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030 oraz innych dokumentów strategicznych przewidujących budowę zbiorników wodnych w obrębie obszarów podmokłych dolin rzecznych, choć niewątpliwie każdą inwestycję należy przeanalizować indywidualnie.

Obecna sytuacja w Warszawie, niedawna awaria w Gdańsku, czy w Swarzewie, wskazuje na poważny problem jakim jest często niewłaściwe funkcjonowanie oczyszczalni ścieków w Polsce i brak procedur szybkiego likwidowania tego typu zagrożeń. Koalicja nie od dziś dostaje sygnały z różnych części kraju o zrzutach nieoczyszczonych ścieków. Problem tkwi nie tylko w narażonej na awarie infrastrukturze, ale także wysokich kosztach eksploatacyjnych oczyszczalni. Liczymy, że ta warszawska, medialnie szeroko komentowana awaria zwróci uwagę zarządców wód na powszechny proceder zrzucania ścieków nieoczyszczonych do wód powierzchniowych. Mamy nadzieję, że awaria warszawskiego kolektora będzie asumptem dla Wód Polskich do rozwiązania problemu zrzutów nieoczyszczonych ścieków komunalnych w skali całego kraju.

 Zamiast rzetelnie odpowiedzieć na ogromny i narastający problem suszy, rząd na szybko wyciągnął listę zalegających w szufladach projektów hydrotechnicznych i nazwał to „Programem Rozwoju Retencji”.

Informacja prasowa Koalicji Ratujmy Rzeki (KRR)

W związku z doniesieniami prasowymi
https://www.rp.pl/Rolnictwo/307259875-PiS-nie-chce-Sahary-nad-Wisla-Wyda-miliardy-na-walke-z-susza.html
zapowiadającymi wniesienie w najbliższym czasie przez ministra Marka Gróbarczyka pod obrady Rady Ministrów „wartego 14 mld zł programu rozwoju, a właściwie ratowania polskiej retencji”, przypominamy podstawowe zastrzeżenia, jakie Koalicja Ratujmy Rzeki wnosiła do tego projektu i problematyki z nim związanej.

Pomimo apelu Koalicji Ratujmy Rzeki o wprowadzenie bardziej przyjaznych środowisku rozwiązań technicznych przy formowaniu nowego koryta rzeki Wilgi w Krakowie, spółka akcyjna Trasa Łagiewnicka stwierdziła, że nie ma już możliwości wprowadzania zmian.

Złożona z kilkudziesięciu organizacji działających na rzecz przyrody rzecznej Koalicja zleciła ekspertom opracowanie dokumentu, który miał na celu wskazanie możliwych rozwiązań technicznych polepszających potencjał ekologiczny na odcinku przełożenia koryta. Dokument ten został przesłany do zarządu spółki w maju, jednak w lipcu inżynier kontraktu przekazał informację, że po konsultacjach z generalnym wykonawcą i analizie wydanych przez Wody Polskie i Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska decyzji, nie ma możliwości wprowadzenia proponowanych zmian.

W całej Europie dziesiątki tysięcy ludzi będą wchodzić do rzek i jezior 14 lipca, w niedzielę, o godz. 15.00, aby zamanifestować swoje zaangażowanie w ich ochronę. To wyraźny sygnał do polityków, że obywatelom zależy na czystych i żyjących rzekach. Trzeba robić więcej, by je chronić i przywracać naturze – z korzyścią dla ludzi i przyrody. Klub Gaja, Koalicja Ratujmy Rzeki, WWF Polska i kolektyw Siostry Rzeki zapraszają każdego, komu leży na sercu los naszych rzek i jezior do włączenia się w europejską akcję BIG JUMP.

Stanowisko Koalicji Ratujmy Rzeki w sprawie „Założeń do Programu Rozwoju Retencji na lata 2021-2027 z perspektywą do roku 2030”, czerwiec 2019

Odnosząc się do treści konsultowanych dokumentów, chcemy przede wszystkim wyrazić zdumienie faktem, że na etapie konsultacji społecznych założeń Programu Rozwoju Retencji, które powinny przecież służyć wypracowaniu optymalnego podejścia do problemu retencjonowania wody, zidentyfikowaniu najskuteczniejszych metod w oparciu o dane naukowe i rachunek ekonomiczny oraz zarysowaniu realistycznych, mierzalnych celów programu, Ministerstwo przedstawia gotową listę projektów inwestycyjnych. Jej opracowanie powinno być jednym z ostatnich etapów prac nad Programem, następującym po przeprowadzeniu stosownych analiz, co byłoby zresztą zgodne z opisaną na str. 10 Założeń procedurą prac nad Programem. Trudno w tej sytuacji oprzeć się wrażeniu, że Ministerstwo podjęło z góry decyzję, co ma znaleźć się w Programie Rozwoju Retencji, a konsultacje traktuje jedynie jako formalność.

Zdaniem Koalicji Ratujmy Rzeki tradycyjnie rozumiane działania hydrotechniczne nie rozwiążą problemu
powodzi rozproszonej – zalań, podtopień spowodowanych lokalnymi, czasem intensywnymi opadami,
znacznie rzadziej wylewami rzek. Najlepszym rozwiązaniem jest zagospodarowanie deszczu tam gdzie
spada, a do tego potrzebna jest naturalna i sztuczna retencja w małej skali, dbałość o nieuszczelnianie
powierzchni oraz coraz popularniejsza zielona i błękitna infrastruktura. Tym się w Polsce praktycznie nikt nie zajmuje.

Do eksploatacji kanału żeglugowego, czyli przede wszystkim śluzowania statków, potrzebne są znaczne ilości wody. W przypadku planowanego kanału żeglugowego wzdłuż Bugu miałaby ona pochodzić z mniejszych rzek regionu, z samego Bugu lub z Wisły. Opublikowany dziś raport polskich naukowców studzi jednak zapał zwolenników żeglugi śródlądowej.

Raport dowodzi, że w rzekach Wieprz, Tyśmienica, Bystrzyca i Wilga jest zbyt mało wody, pompowanie jej z Wisły byłoby zbyt kosztowne i być może w ogóle technicznie niewykonalne, zaś wykorzystanie wody z Bugu niemal dwukrotnie zwiększyłoby częstotliwość dotkliwych susz w regionie,  ze szkodą dla lokalnych mieszkańców, rolnictwa i unikatowych walorów przyrodniczych samej doliny Bugu.

11 marca br. zakończyła się europejska kampania #protectwater na rzecz ochrony prawnej naszych wód. 375 386 osób wzięło udział w historycznie licznych konsultacjach. Jako Europejczycy wspólnie dowiedliśmy, że zależy nam na losie naszych rzek wzywając Komisję Europejską do obrony prawa wodnego (Ramowa Dyrektywa Wodna).

Co jednak tak naprawdę wiemy o zasobach wodnych które chcemy chronić i które naszej ochrony potrzebują? Jaką wspólną wartością są dla nas rzeki? Jaki my mamy na nie wpływ i jaki one mają wpływ na nasze codzienne życie? O czym świadczą zamknięte plaże bałtyckie i zakazy kąpieli które uprzykrzają nam letni wypoczynek? Te i wiele innych pytań zapadnie podczas II konferencji Koalicji Ratujmy Rzeki „Wszystkie rzeki prowadzą do morza”.